"ISRAEL NON É UN PAIS PERFECTO, PERO É EXEMPLAR"
Entrevista a Marcos Aguinis por Ana Jerozolimski
Marcos Aguinis, destacado escritor e conferencista, ex Secretario de Cultura de Arxentina, é un coñecido defensor da causa de Israel. Coa súa aguda pluma e a súa análise orixinal, é unha das voces máis respectadas do mundo xudeu e comparte a súa visión sobre que é o que ten hoxe Israel para frestejar.
P: Que considera que ten Israel hoxe para festexar neste singular aniversario da Independencia?
R: 60 anos nos que se incentivou a combinación de drama e creatividade que percorre cada capítulo da historia xudía. Loita pola vida, pola continuidade, por conservar a democracia a pesar de todas as desventuras, máis éxitos impresionantes no campo da ciencia e a arte, consolidación do hebreo como idioma vivo, e a lista podería seguir. Moito, de verdade.
P: As datas redondas sempre parecen ter un significado especial e son sen dúbida unha oportunidade para analizar e resumir. Diría que estes primeiros 60 anos son o que se soñaba ao crearse o Estado de Israel?
R: En primeiro lugar aclárolle non me gusta a palabra "crearse", porque o Estado de Israel existía antes de 1948, en que só proclamou a súa independencia e iniciou a súa etapa soberana. Non foi un invento, nin unha creación súbita, nin un agasallo. Non había nin hai outro Estado nese territorio. Pero en 1948 xa estaban fixadas as bases dun país viable, organizado e produtivo. En canto á súa pregunta, diría que o soño referíase a conseguir a construción dun Estado cheo de cultura e felicidade, que vivise en paz cos seus veciños. Ese soño non se cumpriu e, quizais, como a maioría dos soños, non se realice xamais na túa totalidade. Pero cara alí diríxense os esforzos. Entre Hertzl e 1948 houbo un abismo de historias. Entre 1948 e 2008 hai outro abismo de historias. A historia seguirá, con dramas e xúbilo, con fracasos e éxitos.
P: Direille Dr. Aguinis, que neste mesmo número, nunha entrevista que nos concedeu o ex Presidente da República, Dr. Jorge Batlle, el dá entender precisamente o mesmo que vostede ao comezo da súa resposta, que non se pode falar de 60 anos de Israel soamente. E é moi certo, sen dúbida. A que atribúe que haxa aínda no mundo quen non entendan o singular e impactante do fenómeno de Israel e do seu avance en tantas áreas, aínda no medio da adversidade? Sería demasiado simplista atribuílo meramente a antisemitismo verdade? Ademais como distinguir entre a lexítima discrepancia e polémica por unha banda, e a tendenciosidad mal intencionada por outro?
R: Non debemos ter medo en atribuír ao antisemitismo a súa alta responsabilidade. Somos demasiados coidadosos co antisemitismo, así como Europa é demasiada coidadosa co tema da multiculturalidad reaccionaria, que sabotea os méritos da modernidade, do progreso, dos dereitos humanos universais, do respecto ao individuo. O odio ao Estado de Israel empeza polo odio aos xudeus e todo o que eles fan ou non fan. O antisemitismo é absurdo, líquido, variable, obstinado. Non é elocuente o libelo "O xudaísmo na música" de Richard Wagner? Nada menos que atribuírlles aos xudeus negatividade fronte á música! Non é para rir? ou chorar? Por suposto que os israelís cometeron grosos erros. Pero, que país non os cometeu? Por que resoan tanto as acusacións contra Israel e case non se escoitan as que deberían denunciar crimes moito máis horrendos noutras partes? Ate un historiador israelí, pagado pola universidade de Haifa, di que a guerra da Independencia foi unha "limpeza étnica" encarada polos xudeus, adrede... Por que non di que se gañaban os árabes non existirían refuxiados nin expulsados xudeus, nin "limpeza étnica", senón 650.000 cadáveres adicionais aos da Shoáh? Por que non di que hai países árabes "Judenfrei", mentres que en Israel vive un 20 por cento de árabes con representación parlamentar, liberdade para practicar o islam, ensinar en árabe e ter alcaldías ao seu cargo? Existe algo parecido nun país árabe?
P: Ten razón. Son como dous planetas diferentes... E falando de diferentes mundos Como avalía a posición do actual goberno arxentino respecto de Israel e, aparte, respecto dos xudeus?
R: Bastante boa, en media. Desde Perón en diante (quen se abstivo na Partición de 1947, pero despois recoñeceu a Israel e enviou axuda por medio da Fundación Eva Perón), todos os gobernos mantiveron unha relación aceptable. Nin sequera os vínculos amigables con Chávez por parte dos Kirchner afectaron os vínculos con Israel. Por outra banda, non esquecemento que houbo manifestacións antisemitas ate dentro do Congreso, a prensa e as realizadas por grupos neo-nazis que violan cemiterios e fan pintadas. Houbo tamén un antisemitismo evidente e feroz na última ditadura. Pero as relacións co Estado de Israel non sufriron máis do que padeceron noutras partes. E a poboación xudía non está máis ameazada do que está en Francia, Holanda ou Canadá. Iso non significa baixar os brazos, desde logo. As institucións comunitarias fan un monitoreo permanente e denuncian cada acto antisemita.
P: Máis aló das súas impresións no marco xeral da situación política de Israel e da convicción ideolóxica sobre o xusto da súa existencia mesma como explicaría que lle inspira a vostede Israel cando lle visita, cando percorre as súas rúas, cando ve á súa xente? Pregúntollo porque o lidar coa vida diaria, ver as contradicións na rúa, ás veces pode parecer chocar cos ideais non é así?
R: Os ideais superan as posibilidades que brinda a realidade. Ademais, producen unha inevitable simplificación maniqueísta. Israel é un Estado con todas as contradicións sociais que existen en calquera país, máis as que arrastra a colorida e moi complexa historia xudía, máis a existencia dunha minoría árabe que sente cidadá de segunda (os xudeus no mundo sabemos canto doe iso). Este último tema será motivo de axustes, supoño, logo de conseguida a paz con todos os veciños e haxa un Estado Palestino pacífico e viable. O sionismo aspiraba a un Estado exemplar. En moitos sentidos logrouno. Pero nunca será perfecto, nunca será o paraíso na terra. Esa pretensión é frustrante, ademais de inxenua.
P: Adoitamos dicir que se o Estado de Israel existise cando a Segunda Guerra Mundial, o Holocausto non podería ocorrer. Por outra banda, entrevistei recentemente a un coñecido experto nos temas da Shoáh, o Profesor Yehuda Bauer, quen foi terminante ao afirmar que non só que Israel non naceu debido á Shoáh, senón que probablemente xurdiría antes de non ser polo holocausto. Que a parece vostede este punto, o vínculo entre a Shoáh e a creación do Estado xudeu?
R: Coincido en afirmar que é un erro grave supor que o Estado de Israel foi un produto da Shoáh, erro que cometen os mesmos xudeus e levou a negar a Shoáh para deslexitimar a Israel (matar dous paxaros dun só tiro). A Shoáh non conmoveu ao mundo, como debeu ocorrer. A Shoáh recentemente empezou a ser tida en conta con maior intensidade recentemente a partir do xuízo a Eichmann. Logo da Guerra Mundial todos os portos do mundo seguiron pechados para a "secuela" xudía, ate os de Estados Unidos. Nin falar da potencia colonial máis importante de entón, que era Gran Bretaña. Este país impediu cunha crueldade extrema o desembarco dos refuxiados que se lanzaban ao mar en cascas de noz. Desarmaba aos xudeus do Ishuv mentres armaba ate os dentes á Lexión Transjordana. A Shoáh influíu nos mesmos xudeus, que aprenderon do levantamento dos ghettos e tiveron a certeza de que só lles quedaba a alternativa de resistirse ou morrer. O secretario xeral da Liga Arabe (creada por Gran Bretaña en 1945 para frear as aspiracións independentistas dos xudeus e continuar coa súa influencia no medio Oriente), Azzam Pashá, asegurou que farían unha matanza de xudeus tan grande que as de Gengis Khan parecerán un xogo de nenos. Onde está o influxo da Shoáh? Ninguén quería vender armas aos xudeus. E Stalin apoiou a Partición para destruír a Gran Bretaña, non porque diminuíse o seu antisemitismo, do que pronto daría poderosas mostras. Nin sequera Estados Unidos vendeu armas ao Ishuv. As Nacións Unidas nada fixeron para impedir a invasión de seis exércitos árabes, nin para obrigalos a asinar a paz.
P: Inclusive na discusión política, sexa cos palestinos ou cos árabes cidadáns de Israel, xorde o tema da identidade mesma de Israel. Os palestinos non querían que se fale de Israel como estado xudeu e os árabes israelís ou palestinos de cidadanía israelí, como di parte deles, queren que Israel sexa declarado o país de todos os seus cidadáns, e non o Estado xudeu. Como definiría vostede a Israel?
R: Como dixen antes, é o tema que cobrará maior forza cando se logre un avance significativo na paz cos veciños árabes e o mundo musulmán en xeral. Os xudeus, dentro ou fóra de Israel, están condenados a vivir discutindo entre si. Pero O Estado de Israel, calquera sexa o camiño que desenvolva no futuro, nunca deixará de recordar que foi o produto dun esforzo colectivo de todo o pobo xudeu, o máis notable de toda a súa historia. Edificouse sobre alicerces de traxedia e de ideais. Cun esforzo prometeico. Inxectando os valores que se cultivaron durante séculos: democracia, cultura, pluralismo, amor á vida e a natureza.
P: E ésto lévame ao feito que Israel é un referente para os xudeus en xeral, dondequiera que estean. Pero o interesante é que todos dicimos que durante 2.000 anos as pregarias dirixíronse a Jerusalem, aínda que a ligazón é tamén dos xudeus non relixiosos co Estado de Israel....Como explicaría vostede, que non é un xudeu relixioso, que é Israel para vostede?
R: A relixión é parte da inmensa cultura que desenvolveron os xudeus ao longo de tres milenios. Grandes xudeus, que se recoñeceron talles, non foron relixiosos: Heine, Freud, Meyerbeer, Mahler, Spinoza, Einstein, Ben Gurión, Herztl, Chagall, Modigliani, etc. Algúns foron obrigados a converterse, outros se resistiron. Pero se sentían xudeus. As pregarias entraron no ámbito do ritual, que a miúdo non harmoniza coa acción. Se os xudeus levárona a cabo, como Iehuda Halevi, por exemplo, quizais Israel non padecería as obxeccións que agora son tan fáciles de facerlle por parte dos seus inimigos. Para min Israel é unha gloria do que pode realizar unha comunidade desde os máis escuros niveis da impotencia, cando está animada polo lume da vida e a esperanza. Un modelo que debería enorgullecer á humanidade toda. Non é un país perfecto, dígoo e repito. Pero é exemplar.
P: Recorda a súa primeira viaxe a Israel? Gustaríame que comparta comigo aquelas primeiras impresións...
R: Si, foi en 1958, cando o Estado cumpría os seus dez primeiros anos da independencia. Eu escribira unha audaz biografía sobre Maimónides (era demasiado mozo) e imaxinei como divisara a costa desde o mar. Estremeceume o "déjá vu" ao presenciala eu mesmo. A primeira noite non puiden durmir pola emoción. Tiven a fortuna de coñecer aos "pais fundadores": Ben Gurión, Ben Zví, Nahum Goldman, Golda Meir. Era o primeiro Congreso Mundial da Mocidade Xudía. E entre os meus compañeiros figuraba Alan Grinspan, que chegou a xefe da Reserva Federal norteamericana. Cadriculé o país durante un mes e medio. Foi unha viaxe inesquecible, desde logo. Nesa época Jerusalem estaba dividida, como Berlín. E os xudeus non tiñan dereito a percorrer a Cidade Vella nin arrimarse ao Muro Occidental: Xordania seguía sendo un territorio "Judenfrei".
P: Que interesante! Iso daría realmente para unha entrevista enteira e non esquecerei o tema, para a próxima, Diría que hai cousas que lle seguen sorprendendo e outras que lle decepcionan, cando vén a Israel?
R: Por suposto. Asómbrame o seu crecemento, a pesar da hostilidade permanente. Me desencanta o baixo nivel da súa clase política actual.
P: Un dos obxectivos da creación do Estado de Israel, era garantir a seguridade do pobo xudeu. Está claro que Israel continúa loitando e que seguridade garantida de feito aínda non hai. Cre que se pode falar dun fracaso nese sentido?
R: Non. Foi e segue sendo un dos seus grandes éxitos. Os xudeus do mundo senten máis dignos e son máis respectados grazas ao vigor de Israel.
P: Atrévese a imaxinar a Israel no futuro, vivindo en paz?
R; Si. Pero a paz profunda só chegará cando os seus veciños estean cerca do nivel de progreso e democracia que predominan en Israel. Antes diso, a envexa, a paranoia e as frustracións árabes, impedirán que haxa a necesaria confianza, o respecto e o afecto mutuo. Xa vemos como funciona a paz con Exipto e Xordania que, a pesar dos esforzos da poboación israelí, mantén a temperatura do xeo.
Entre elas cóntanse a de ler partituras, desenvolver a coordinación, o ioga, a danza, rubir rocas, dixerir mala comida, dominar técnicas de tamborileo e masaxe. O nome Mayumana (da palabra hebrea que significa destreza, habilidade ou pericia) resulta, polo tanto, moi apropiado. Berman, que naceu en Israel e estudou percusión afrocubana en Nova York, e Nufar, que naceu en Nova York e estudou música oriental e danza en Israel, reflicten o cosmopolitismo que subxace no Israel moderno. Berman interpretou e gravado tamén cos principais artistas israelís como Yehuda Poliker e representou a Israel en boxeo tailandés. Nufar foi ximnasta, corredor de distancias longas e editor de vídeo. Os dez músicos que Berman e Nufar finalmente elixiron teñen antecedentes non menos coloridos e diversos, que inclúen danza africana e flamenca, ballet clásico, jazz e música popular. "Como cada membro do grupo provén dun campo artístico diferente", explica Berman, "debemos conducir a todos a un nivel común: converter aos bailaríns en tamborileros, aos tamborileros en actores, á xente en intérpretes, aos individuos nun conxunto". Do mesmo xeito que a sociedade na que actúa, Mayumana non resulta fácil de describir ou caracterizar. Trátase dun espectáculo que enfeitiza á audiencia coa súa apertura e que ofrece imaxes en constante cambio que se refiren ás raíces e ao complexo dinamismo da realidade israelí. Mayumana alude ao secularismo e á relixión, a simpleza e a complexidade, a harmonía e a desorde. As súas presentacións nocturnas inclúen unha ampla variedade de situacións que inspiran asociacións libres, moitas delas humorísticas. Non debe sorprender que no medio dunha presentación na cidade na que se utilizan instrumentos musicais improvisados apareza unha danzarina do ventre ou que aletas de natación se transformen nunha cabina telefónica. Como o mesmo Israel, Mayumana combina o antigo co moderno, Oriente con Occidente e o caos coa orde. Sobre todo, Mayumana mestura deliciosamente a cultura mediterránea co sentimento universal que irradian o conxunto e a súa presentación. 
