segunda-feira, dezembro 31, 2007
LAS LLAVES HALLADAS
quarta-feira, dezembro 26, 2007
TÓPICOS E DEMAGOXIA BARATA
ESE NIE FAI MÁIS PROBÁBEL A GUERRA CON IRÁN
contra Irán "agora parece estar fóra da axenda". Na práctica, o presidente de Irán, Mahmoud Ahmadinejad, afirmaba que o informe causa "un golpe fatal" aos inimigos do país, á vez que o portavoz do seu ministerio de exteriores chamábao "unha gran vitoria". Discrepo con ese consenso, entendo que a acción militar contra Irán agora parece máis probable que antes de que o NIE saíse á luz. O principal punto do NIE, contido na súa primeira liña, sostén célebremente: "Estimamos con elevada confianza que no outono de 2003, Teherán detivo o seu programa armamentístico nuclear". Outros analistas -John Bolton, Patrick Clawson, Valerie Lincy, Gary Milhollin, Caroline Glick, Claudia Rossett, Michael Rubin ou Gerald Steinberg- diseccionaron con destreza e refutaron esta parodia mal realizada, politizada e indignante de propaganda, así que non necesito explaiarme niso aquí. Ademais, importantes membros do Congreso "non están convencidos" coas conclusións do NIE. Os líderes francés e alemán rexeitábano, do mesmo xeito que a Organización do Tratado Atlántico Norte, e ate a Axencia Internacional da Enerxía Atómica expresaba as súas dúbidas. A Intelixencia británica está segura de que a súa homóloga norteamericana aceptou feitos falsos coma verdadeiros por motivos descoñecidos, á vez que a Intelixencia israelí respondía con sorp
resa e decepción. Vaiamos pois un paso máis aló, e expoñamos cales son as implicacións a longo prazo do informe 2007. Polo ben do argumento, asumamos que o informe NIE de maio de 2005, no que 16 axencias de Intelixencia norteamericanas afirmaban "con elevada confianza que Irán actualmente está decidido a desenvolver armamento nuclear" estaba no certo. Asumamos tamén que hai tres posibles respostas norteamericanas ao incremento da capacidade nuclear iraniana:
eixa a opción 2, a intervención directa dalgunha clase. Si, iso parece improbable agora, co NIE caendo como unha bomba e alterando o debate. Pero seguirá este exercicio de 1000 palabras moi criticado dominando o entendemento norteamericano do problema de verdade? Fará cambiar a opinión de George W. Bush? É moi inverosímil, porque estas proxeccións dan por sentado o equilibrio --que este informe pode por si só refutar todas as demais interpretacións, que non van ter lugar máis avances en Irán, que o debate acerca das intencións nucleares iranianas pechouse a principios de 2007, para non renovarse nunca. O máis seguro é que o debate continúe para evolucionar e a influencia deste NIE se desvaneza e se converta simplemente nunha de tantas valoracións, técnicas e non técnicas, oficiais e oficiosas, americanas e non americanas. En resumo, coa opción 1 desbotada e a opción 3 inaceptable, a opción 2 -unha guerra librada ou ben polas forzas norteamericanas ou as israelís- convértese no máis probable. Así axudaron a inxeniar o seu propio pesadelo os burócratas da Intelixencia abertamente partidistas de mentalidade e previsión limitadas que intentan agochar as realidades desagradables. segunda-feira, dezembro 24, 2007
DA PERPLEXIDADE Á LUCIDEZ
De la perplejidad a la lucidez
Texto do discurso de Jorge Semprún pronunciado o 19 de marzo de 1989 no acto académico da súa investidura como Doutor Honoris Causa pola Universidade de Tel Aviv.
ABORDAR este tema ante tan docta asamblea resulta sin duda excesivamente ambicioso. Y es que se aborda así la esencia misma del quehacer filosófico. No hay reflexión teórica digna de este nombre, en efecto, que no arranque del asombro, de la duda. De la perplejidad, en fin de cuentas. Un pensamiento afincado en la certeza absoluta de sus propios postulados o puntos de partida no sería tal, en verdad. Sólo sería discurso monolítico, dogmático monólogo.
Diciéndolo con palabras de Javier Muguerza, uno de los filósofos españoles más interesantes y rigurosos de nuestros días: «La perplejidad no es tan sólo un signo de los tiempos que vivimos, sino también, y en cualquier tiempo, un acicate insustituible de la reflexión filosófica. Por eso Ortega, para quien "la vida es permanente encrucijada y constante perplejidad", solía decir que "el más certero título de un libro de filosofía es el que lleva la obra de Maimónides". La filosofía es siempre, por lo tanto, una Guía de Perplejos. Y con harta frecuencia le pedimos que "nos saque" de la perplejidad.»
Guía de perplejos: Moré nebujim.
Henos aquí, de entrada, apenas iniciada nuestra andadura, confrontados con una de las obras maestras del pensamiento hispano-judío. No se trata ahora, claro está, de indagar en la historia de dicho pensamiento, de explorar su riqueza y su belleza.
Haría falta para semejante tarea no una sesión como ésta, en que la Universidad de Tel Aviv me honra con la concesión de un doctorado honoris causa, sino varios semestres de trabajo académico con vuestros estudiantes.
Perspectiva que, por otra parte, y aunque imposible de inmediato, no deja de ser atractiva, hasta excitante, para un espíritu perplejo, como lo es el mío, pero ansioso de reconquistar a cada momento, y por arriesgada que sea, intelectual o humanamente, la lucidez operativa de la opción moral, de la acción política.
Hoy, sin embargo, rabí Mosé ben Maimón, generalmente conocido por su patronímico helenizado Maimónides, nacido en Córdoba en 1135, muerto en El Cairo en 1204, y que firmaba sus escritos ha-sefardí ("el español", en hebreo), sólo aparece aquí, con su espléndida Guía de perplejos, como punto de referencia.
Referencia filosófica, primero, puesto que coloca la perplejidad en el centro mismo, en el hontanar originario de toda reflexión, puesto que toda su obra tiene esa vertiente moral, ese desembocar en una praxis, que parece indispensable para dar envergadura y resonancia a una investigación filosófica.
Es evidente, sin embargo, que la referencia a la Guía de perplejos sólo tiene significación metodológica. Porque Maimónides representa sustancialmente esa trabazón de religión y filosofía que caracteriza la Edad Media y que se disuelve definitivamente con la Modernidad. Ya no es posible que funcione inocentemente dicho emparejamiento de fe y de razón, que se ha hecho, radicalmente -o sea, en su misma raíz-, problemático y cuestionable. Inoperante, incluso.
Desde la perplejidad de hoy, Alicia Axelrod, autora de un ensayo sobre Maimónides filósofo publicado no hace mucho por la Universidad de México, formula un interrogante al cual es imposible que dé respuesta el pensador cordobés. «¿Qué significa ser judío después de Auschwitz?» Pregunta que precisa Alicia Axelrod a continuación de forma aún más implacable: «¿Qué significa ser judío después de la muerte de Dios?»
Esta última pregunta puede ser generalizada, desde luego, ampliando su validez al conjunto de la condición humana, inspírese o no en el judaísmo. «¿Qué significa ser después de Auschwitz?» ¿Qué significa pensar, por tanto, ya que es inconcebible vivir sin pensar? Vivir de verdad sin pensar la verdad, por frágil que ésta sea, evanescente, acaso dolorosa.
Javier Muguerza, filósofo español que ya he citado, cuyo próximo libro aún inédito se titula precisamente Desde la perplejidad, recoge estas interrogaciones de Alicia Axelrod y las formula así por su cuenta y riesgo: «¿qué porvenir aguarda a la razón humana después de Auschwitz (y del Gulag o Hiroshima), después de la muerte de Dios, después del ocaso de la religión sobrevenido con la modernidad?».
Esta es la cuestión, sin duda. Vayamos a ella, aunque sea a través de los senderos laberínticos de la perplejidad.
LA ESCENA es en Viena, en noviembre de 1936. Se está festejando el 50 aniversario del nacimiento del escritor Hermann Broch. Ha tomado la palabra Elías Canetti.
Conviene, sin embargo, antes de comentar algunas frases proféticas de Canetti en dicha ocasión -realmente proféticas: no se trata de un recurso retórico por mi parte-, conviene subrayar el momento histórico, la circunstancia europea en que se produce la celebración del cumpleaños de Hermann Broch.
Noviembre de 1936: cabe pensar que son los primeros días del mes, puesto que Broch nació un primero de noviembre.
¿Qué ocurre en el mundo por estas fechas?
Acaba de comenzar la batalla de Madrid, capital de la España democrática, casi totalmente sitiada por los ejércitos del general Franco. Desde el día 7 de noviembre se desarrollan combates encarnizados en las afueras inmediatas de la ciudad. André Malraux recordará esos días en su novela L'espoir.
Llegan a España los primeros combatientes de las Brigadas Internacionales, pero, simultáneamente, Stalin ha comenzado a exterminar a sus adversarios políticos, presuntos o reales, en las filas de su propio partido. Unos meses antes, en agosto de 1936, ha tenido lugar el primero de los grandes juicios espectaculares, el primero de los procesos de Moscú, que les ha costado la vida a Kamanev y a Zimoniev.
También en la Alemania nazi está alcanzando su apogeo el sistema totalitario, Hitler ha reocupado la zona desmilitarizada de Renania, acelerado el rearme de la Wehrmacht. Ha comenzado a manifestarse agresivamente su exigencia de remodelación de las fronteras del tratado de Versalles. Se acentúa en el país la persecución de los judíos, comienzan a funcionar campos de concentración con carácter permanente.
La evolución de la situación histórica en Europa central es valorada con inquietud, con verdadera angustia, en el círculo de intelectuales y escritores vieneses próximos a Hermann Broch y a Elías Canetti.
Este, lógicamente, se refiere a dicha circunstancia europea en su discurso de aniversario. Admirable discurso. En pocas palabras, caracteriza la perplejidad intelectual ante «la tensión brutal y llena de horror en la cual vivimos», perplejidad que se traduce en la desaparición de toda posibilidad de asombro racionalizable. «El asombro», dice Canetti, «fue sin duda aquel espejo del que a menudo se ha hablado, que producía los fenómenos en una superficie más plana y más tranquila. Hoy, dicho espejo se ha roto; y los añicos del asombro se han vuelto diminutos. Pero hasta en el más mínimo añico ningún fenómeno se refleja ya solo; siempre lleva consigo su opuesto; veas lo que vieras, y por poco que lo veas, ello se anula a su vez por el propio hecho de verlo».
Pero en ese mundo de violencia, de ascendente barbarie totalitaria, donde no es fácil orientarse, Elías Canetti ejemplifica, ejemplariza en la vida y obra de Broch las tareas del poeta.
Todo gran poeta es de su tiempo, en primer lugar. Estar por encima de su tiempo, dice Canetti, es no estar en ningún sitio. O estar perdiendo el tiempo, precisamente. Todo gran poeta, en segundo lugar, debe tener la pasión de la universalidad, la seria voluntad de resumir su tiempo, asumiéndolo. Y por último, todo gran poeta debe alzarse contra su tiempo, cuestionarlo globalmente: si olvida esta contradicción, se convierte en un renegado.
Arte poética, sin duda, esta que esboza Canetti al hablar de la obra de Hermann Broch. Arte de vivir, asimismo: Guía de perplejos en la terrible Europa de los años treinta: Moré nebujim.
Una vez más, sin embargo, tengo que apartarme de un tema surgido al filo de esta reflexión, ponerlo entre paréntesis. Apartarme de una exploración del arte poética de Canetti para ocuparme de las proféticas palabras que ya he mencionado. Que son, por otra parte, resultado y consecuencia de aquella arte poética.
La humanidad, dice Elías Canetti al concluir su discurso de aniversario, sólo está indefensa allí donde carece de experiencia o de memoria. Y añade, manejando súbitamente el tono profético al que he aludido: «El mayor de todos los peligros surgidos a lo largo de la historia de la humanidad ha elegido a nuestra generación como víctima».
¿En qué consiste este peligro anunciado y denunciado?
Para describirlo, Canetti comienza con una aparente digresión metafórica, de profundo alcance filosófico, sin embargo, como luego se verá brevemente. «Más que a nada», dice Canetti, «el hombre está abierto al aire. En él se mueve como Adán en el paraíso... El aire es la última dádiva. Todo el mundo tiene derecho al aire. No está repartido de antemano: hasta el más pobre puede servirse. Incluso si alguien muriese de hambre, hasta el último momento al menos, habrá podido respirar»
.Pero esto es precisamente lo que va a cambiar (y recuerdo que el discurso de Canetti está fechado en noviembre de 1936).
«Esta última cosa que nos era común», afirma Canetti con su voz profética, «va a envenenarnos a todos en común. Lo sabemos; pero aún no lo notamos, porque nuestro arte no es el respirar».
Y termina así: «La obra de Hermann Broch se alza entre una guerra y otra guerra: guerra de gases y guerra de gases ("Hermann Brochs Werk steht zwischen Krieg und Krieg, Gaskrieg und Gaskrieg"). Podría ser que notara todavía, ahora, en algún sitio, una partícula tóxica de la última guerra. Pero esto es improbable. Lo cierto es que él, que sabe respirar mejor que nosotros, ya se asfixia hoy con el gas que, un día indeterminado, nos cortará la respiración».
Sin duda, y se puede demostrar filológicamente, el origen de este dicho profético de Canetti se encuentra en la correspondencia y en las conversaciones del propio Broch. Así, por ejemplo, poco antes de su aniversario, Hermann Broch escribe a Ernst Schönwiese y le habla de la «gran gasificación» («die grosse Vergasung») que se avecina. Sin duda también están pensando Broch y Canetti en una nueva guerra mundial en que volverían a utilizarse masivamente los gases asfixiantes. Pero esta explicación filológica, por certera que sea, no altera ni disminuye la pavorosa precisión profética. Die grosse Vergasung, la gran gasificación, ha tenido lugar, en efecto. La guerra de gases contra el pueblo judío ha tenido lugar, en efecto.
SOBRE ESTA lucidez de Broch y Canetti conviene reflexionar ahora.
He dicho antes que la metáfora de Canetti sobre la respiración tenía un alcance filosófico. Y es que, desde los orígenes mismos de la filosofía -y ello queda codificado en el mito o relato platónico de la caverna, en el séptimo libro de La República-, la tarea teórica de la lucidez siempre se ha asociado con la visión, la vista, el punto de vista, la perspectiva o el horizonte. El ojo humano ha sido el primer instrumento del conocer y ello ha engendrado todo un sistema de codificaciones visuales de la empresa epistemológica.
A este respecto, la formulación más precisa y también más polisémica se encuentra en Aristóteles, en el libro Alfa de la Metafísica, cuando dice que «los hombres se ven cegados por la evidencia de los hechos como los murciélagos por el resplandor diurno».
Metáfora aristotélica que sería instructivo cotejar con un texto talmúdico en que se habla de la fábula del gallo y del murciélago. Ambos esperan la luz del alba. Y el gallo le dice al murciélago: «Yo espero la luz, porque la luz me es familiar, pero tú ¿para qué te sirve la luz?» (Sanhedrín 98b).
Se refiere a esta fábula Emmanuel Lévinas en uno de sus espléndidos comentarios a los textos mesiánicos. Y la utiliza para subrayar la función de la inteligencia. «La alondra que saluda al sol», dice Lévinas, «todo el mundo puede hacerlo. Todo el mundo es capaz de saludar la aurora. Pero distinguir el alba en la noche oscura, la proximidad de la luz antes de que resplandezca, en eso consiste tal vez la inteligencia».
No es el momento, sin embargo y sin fortuna, para un excurso por los vericuetos de esta problemática. Una palabra más, tan sólo, para sugerir que la exploración del problema de la lucidez filosófica, desde los textos clásicos de la filosofía griega o de los comentarios talmúdicos, podría culminar en la reflexión sobre un bellísimo aforismo poético de René Char.
En sus Feuillets d'Hypnos, en efecto, libro admirable nacido de la experiencia de René Char durante la resistencia antinazi -libro, por otra parte, que mereció un pertinente estudio de Hannah Arendt-, dice el poeta: «La lucidité est la blessure la plus rapprochée du soleil».
En efecto, la lucidez es la herida más próxima al sol. Con la prodigiosa concisión de los grandes poetas, hermética a fuerza de ser evidente, luminosa y cegadoramente evidente, Char nos hace intuir aquí, nos desvela los complejos términos de la cuestión.
Pero no era en el acotado territorio filosófico de las metáforas visuales o visionarias donde se expresaba, en noviembre de 1936, en Viena, la lucidez de Elías Canetti y de Hermann Broch. Dando un giro sorprendente a toda una tradición epistemológica, ellos se expresaban en el territorio novedoso, inédito, de un código mucho más corporal, más vinculado con algunas de las funciones esenciales del vivir: la respiración.
¿Me permiten ustedes, llegados a esta nueva encrucijada en el camino de esta reflexión, de esta perplejidad, me permiten una evocación personal? Tan personal e íntima que tal vez sea incomunicable, tal vez incluso indecente, pero que tengo que arriesgarme a intentar comunicarles. Y tal vez sea Israel el único país en que ese riesgo de incomunicabilidad pueda ser arrostrado con serenidad. En que lo incomunicable forme parte de la conciencia histórica colectiva.
Todos los que hemos conocido los campos de concentración hitlerianos compartimos en nuestras diferentes memorias algo en común: un recuerdo en que se cristaliza, con sobresalto, la vivencia de aquella muerte. Un recuerdo diverso en su contenido pero idéntico en su sustancia formal. Un recuerdo físicamente reconstruible, con la densidad de las sensaciones inmediatas. El recuerdo de una voz, de un olor, por ejemplo.
Yo recuerdo, entre los millares de recuerdos posibles, latentes, agazapados para siempre en la memoria vital de aquella muerte, recuerdo la voz bronca, atemorizada también, de algún suboficial de la S.S. en el circuito de altavoces de Buchenwald. Era por la noche y eran las noches en que las escuadrillas de bombardeo aliadas se adentraban en el cielo alemán. Y eran noches como todas las noches, en que funcionaba el crematorio. Y como todas las noches se alzaban, muy por encima de la maciza chimenea, las llamas del crematorio. Y entonces, para evitar que aquellas luces sirviesen de señal orientadora a los pilotos aliados, el suboficial de guardia de la S.S. daba la orden de apagar el crematorio. «Krematorium, ausmachen! Krematorium, ausmachen!»
Aquella voz nocturna, pues. Y el olor del humo del crematorio, día y noche, sobre las laderas del Ettersberg.
Más tarde, años más tarde, cuando descubrí el discurso de Elías Canetti, pensé en que había descrito de antemano, proféticamente, con lucidez herida por la monstruosidad de su verdad, la situación irrespirable literalmente, del universo de los campos de concentración.
A los poetas les ha sido atribuido ese don. Por eso debemos mantener a los poetas en un lugar privilegiado de la sociedad humana para que nos digan, aunque sea con voz irritada, sus incómodas verdades.
Sólo los poetas son capaces de anunciarnos lúcidamente las catástrofes que produce la barbarie. Sólo ellos son capaces de describirlas, luego, de perpetuarlas en nuestra memoria. Así Paul Celan: «der Tod ist ein Meister aus Deutschland / er ruft streicht dunkler die Geigen dann steigt / ihr als Rauch in die Luft / dann habt ihr ein Grab in den Wolken da liegt / man nicht eng».
HE MENCIONADO a Elías Canetti, a Hermann Broch, intelectuales judíos, cuando se ha tratado de explicitar la lucidez de una visión de la realidad —previsión, más bien—, lucidez surgida de una perplejidad positiva operativa.
Podría haber mencionado a otros intelectuales que ejercitaron entonces, en aquellos terribles años treinta, su capacidad de lúcida comprensión del decurso de los acontecimientos.
Podría haber mencionado a Edmund Husserl, su conferencia de mayo de 1935 sobre «La crisis de la humanidad europea y la Filosofía», conferencia dictada en Viena (¡otra vez! Parece que el escenario geográfico-cultural de la lucidez estaba muy circunscrito, en aquella época).
Podría haber mencionado a Herbert Marcuse, que publicaba en París, también en 1935, su famoso ensayo sobre el fascismo, en que figuran ya algunas páginas definitivas acerca de la filosofía de Heidegger, páginas que habrían hecho prácticamente inútil la tediosa y recurrente polémica sobre las relaciones de aquel con el nazismo, de haber sido rectamente entendidas y dadas ampliamente a conocer.
De nuevo, en efecto, y de forma más refinada y perversa que nunca, puesto que la tentativa se despliega ahora desde posiciones «de izquierda», vuelve a planteársenos la necesidad de apelar, como último recurso metafísico en nuestra sociedad masificada y mercantilizada, al pensamiento de Heidegger. Y se nos dice que hay que perdonar, o minimizar, o poner entre paréntesis, su adhesión al nazismo y al Führer, su obstinado silencio de tantos años sobre el exterminio del pueblo judío (silencio que provocó la angustia desesperada de Paul Celan), porque necesitamos del pensamiento de Heidegger para realizar la crítica de la modernidad irracional, del dominio totalitario de la técnica, etcétera. Cuando la realidad es, muy al contrario, que un mismo impulso teórico-práctico anima la crítica heideggeriana de la Técnica y su adhesión al nazismo, lo cual hace de su pensamiento un instrumento inservible, arcaico y arcádico.
Volviendo al tema central de esta reflexión. Junto a Broch y a Canetti, junto a Husserl y a Marcuse, podría haber mencionado a otros, que han elaborado los principios de una moderna Guía de Perplejos: a Walter Benjamin, a Sigmund Freud, a Albert Einstein, por ejemplo.
Pero todos, con alguna honrosa excepción, habrían sido intelectuales judíos. Como si en el momento en que Europa iba a sumirse en el silencio tumultuoso, ensordecedor, de la barbarie totalitaria, hubiese sido la profética y analítica voz judía de la cultura europea la más capaz de expresar la perplejidad de la situación, la más idónea para contemplar —o respirar— el presente y vislumbrar —o escuchar— el porvenir.
Como si, entre una guerra de gases y otra guerra de gases, se hubiese depositado en la intelectualidad judía de Europa la misión de lucidez y de rescate de una razón crítica, de una razón con esperanza tenaz, con utopismo práctico. Aunque definitivamente desprovista de ilusiones: lucidez herida por el sol cegador de la ilusión de verdades absolutas, ya rebasadas.
Ahora podemos responder provisionalmente a la pregunta formulada por el filósofo español Javier Muguerza. Después de Auschwitz, después de la muerte de Dios, en plena crisis de los valores de la Modernidad, el porvenir de la razón sólo puede construirse, aunque sea en situaciones históricamente diversas, por el camino de la razón misma. Razón crítica, dialogante y democrática.
DE TODO lo dicho —o más que dicho, balbuceado, esbozado, como apunte y esquema de una reflexión que necesitaría articularse con mayor rigor y profundidad—, de todo esto, en cualquier caso, parece desprenderse una conclusión.
La tarea que la historia impone sin duda a la intelectualidad judía de hoy, principalmente en Israel —que es resultado, en buena medida, de aquella razón crítica y profética de los años treinta—, la tarea de hoy consiste en afrontar la situación de vuestro entorno con la misma audacia reflexiva, con la misma imaginación práctica que demostró poseer la generación de intelectuales judíos europeos a que he aludido.
Sobre vosotros, intelectuales y políticos de Israel, ciudadanos de Israel, pueblo en armas de Israel, recae una responsabilidad específica. Sin duda mayor que la que incumbe a los demás grupos y pueblos de la Región. Y recae en vosotros por vuestra tradición, por la altura de vuestros ideales, por la razón democrática y utópica que os ha devuelto vuestro patrimonio y abierto vuestro porvenir.
No habéis sobrevivido a tanta guerra de exterminio para atrincheraros en vuestra razón de ser, permanecer inmóviles en ella. Habéis sobrevivido para escribir una nueva Guía de perplejos, el Moré nebujim de nuestros tiempos.
Y sin duda podrá ayudaros -ayudarnos también a los que queremos ayudaros- el ejemplo remoto pero perdurable, y entrañable, de rabí Mosé ben Maimón, el sefardí, que tuvo que huir de España por culpa del integrismo de los almohades, que encontró refugio en El Cairo, que escribió unas veces en árabe y otras en hebreo, que fue defensor del diálogo entre todas las culturas y enemigo de todas las intolerancias, que fue maestro de perplejos (moré nebujim) y ejemplo de lucidez, y que duerme el sueño de los justos en Tiberíades, en esta tierra, patria de los unos y de los otros.
Publicado en la revista Raíces 6 (1989) p.22-28.
OS MÉDICOS DA MORTE
industrialismo de ser responsables. Os enfermos mesmos, é dicir, as vítimas, pasaron a ser os culpables, por ser pobres e enfermos, pois iso era un sinal da súa "inferioridade racial" un signo de dexeneración hereditaria. Creouse unha nova "pseudo-ciencia" chamada hixiene racial, cuxos ideólogos foron psiquiatras e antropólogos. Eles proporcionaron os instrumentos ideolóxicos para unha solución biolóxica a un problema que era eminentemente social. Non era a enfermidade a que debía ser eliminada, senón os seus portadores. Coa chegada dos nazis ao poder en 1933, creáronse as condicións perfectas para que estas ideas asasinas puidesen ser postas en práctica. Como é sabido, xa en 1933 ordenouse en Alemaña que certa categoría de persoas fosen esterilizadas a fin de que non puidesen reproducirse e propagar as súas "taras hereditarias". Xa en 1923 Hitler anunciara que prohibiría os matrimonios entre alemáns e estranxeiros, en particular con negros e xudeus. Alemaña requiría remedios violentos, talvez ate "amputacións". Todas esas medidas producirían unha depuración racial. Na última páxina do seu libro "A miña Loita" Hitler dicía: "Un estado que nunha época de contaminación das razas procura celosamente pola conservación dos mellores elementos da súa, un día debe converterse no amo da Terra". Estas ideas, por si mesmas non foron a fonte do desastre. Cando en 1947 se estaban xulgando a eses médicos asasinos, dixo Alexander Misterlich, o delegado oficial do Colexio de médicos de Alemaña Occidental: "Antes de que tales ideas puidesen traducirse en feitos monstruosos e en rutina diaria, tiveron que cruzarse dúas correntes cuxos resultado foron que o médico pasou a ser un asasino con diploma, autorizado non para curar senón para matar". O ser humano deixou de ser unha criatura sufriente: pasou a ser un "caso" ou un número tatuado no brazo. A isto hai que agregar as graves consecuencias das crises económicas e políticas que afectaron a Alemaña durante boa parte da década do vinte e sobre todo a comezos da década do trinta, coa súa secuela de reducións orzamentarias para atender a saúde da poboación. O resultado foi que miles de médicos comezaron a afiliarse ao partido nazi. Moitos que chegaron a devandita profesión levados polo idealismo, axiña sentiron as limitacións que a ciencia lles impuña. Comezouse a abrir paso a idea de que habían non só seres inferiores que deberían ser esterilizados, senón que tiñan que ser totalmente eliminados, porque eran "consumidores innecesarios e improdutivos" aos que habería que manter ate que morresen naturalmente. Xa durante os primeiros anos do réxime nazi, comezouse a realizar unha profunda campaña por medio de posters que demostraban a cantidade de diñeiro crecente que o Estado debía gastar para manter a nenos defetuosos, fronte a sumas moito menores que se dedicaban aos nenos sans. O obxectivo era claro. Se ese diñeiro se dedicase aos nenos sans, estes poderían desenvolverse moito mellor. Eran os enfermos e portadores de enfermidades xenéticas os culpables por esa situación. E por se iso fora pouco, noutro poster había figuras humanas: un home adulto cargaba sobre os seus ombreiros dúas criaturas deformes, con rostros de monos. O peso de ambos nenos angústiao.
tubro de 1939 e prolongouse ate agosto de 1941, cando estalou unha onda de protestas, lideradas polo arcebispo von Galen. Segundo un cálculo estatístico preparado anteriormente, sobre unha poboación de setenta millóns coa que entón contaba Alemaña, tíñase por aceptado que o 0,01% eran enfermos mentais incurables. Ate a data da suspensión temporal dos asasinatos, deberían asasinar a 70.000 enfermos. Cunha típica pedantería xermana informaron que lamentablemente ese número fora superado en 243 persoas, é dicir, superaran a marca que estableceran. Con todo, as matanzas non cesaron, senón que foron suspendidas para tomarse un tempo e estudar novas medidas. Pensouse en aplicar novos criterios de selección, incluíndo nas listas de futuros candidatos para ser asasinados aos enfermos tuberculosos, persoas maiores incapaces de traballar e que non podían permanecer moito tempo nun mesmo traballo. Todos foron igualmente considerados minisvalidos, c
uxas vidas carecían de valor para a economía alemá. Existía ademais o formidable pretexto de que, debido á guerra, necesitábanse máis e máis camas nos hospitais alemáns para atender aos feridos de guerra. Loxicamente quedaba aberta a pregunta: Que pasaría con esas vítimas de guerra que non puidesen traballar ou resultasen cunha grave enfermidade mental, como consecuencia da súa participación na guerra? Matalos resultaba máis barato que mantelos con vida. Pero tamén corrían a mesma sorte os pacientes que estaban detidos legalmente por virtude dunha condena ou aqueles de orixe xudía, é dicir aqueles que como resultado da súa clasificación social ou racial non necesitaban de ningunha resolución médica para ordenar o seu asasinato. Mentres tanto, os responsables da execución de devandito plan, ante o requirimento dos médicos, aceptaron emitir instrucións máis precisas a fin de reducir o número de pacientes mentais crónicos, aínda que tomaron en conta a posibilidade de realizar previamente unha terapia intensiva. Ate pensaron en abrir dous departamentos dedicados á investigación neurolóxica e psiquiátrica básica, planeando tamén emitir a súa propia publicación científica cos resultados das súas investigacións. Estes plans deberon ser arquivados debido á gran onda de derrotas que comezaron a suceder a partir de 1942. Con todo, a medida que a guerra foi ampliándose, o plan T.-4 atopou a posibilidade de incluír a máis e máis xente na categoría de posibles vítimas, estendendo o seu campo 
de acción moito máis alá dos simples enfermos mentais. Os criterios para as matanzas clínicas fóronse estendendo, abarcando xa non só o antigo territorio alemán, senón a todos os internados nas clínicas da Unión Soviética, sen ningunha excepción. Poderíase dicir ironicamente que alí, ademais, os enfermos mentais sufrían doutra enfermidade incurable: eran comunistas. En canto a Alemaña, os desastres da guerra, os enfermos e feridos traídos das frontes de guerra, os civís vítimas de raids aéreos, tamén presentaban serias perturbacións mentais, polo que foron trasladados a institucións para enfermos mentais, onde se lles deu morte, non con gas senón mediante o uso de sobredose de tranquilizantes. Como podemos imaxinar estes asasinatos realizados por médicos, que nada teñen que ver coa eutanasia, foron rapidamente utilizados para fins totalmente distintos. Coa experiencia acumulada en matanzas de enfermos mentais, e outros, púidose con toda lóxica pensar que eses mesmos métodos poderíanse aplicar en maior escala, a escala industrial. Así foi como xa en 1941, fixeron a súa aparición unidades móbiles en Croacia, o primeiro país onde se usaron eses métodos para matar a gran cantidade de xente; logo en Chelmno, en Polonia a fins de 1941 e finalmente, a partir de 1942, coa construción dos grandes centros de matanza a escala industrial en Auschwitz-Birkenau, Maidanek, Belzec, Sobibor e Treblinka. Alí, con métodos totalmente industrializados podíase asasinar a millóns de vitimas, ás que conducían desde todos os recunchos de Europa. Non todas as vítimas foron xudeus. Xitanos, homosexuais, inimigos políticos e toda unha gama de xente indesexable, por exemplo prisioneiros de guerra soviéticos, foron asasinados nas cámaras de gas. Pero todos os xudeus eran firmes candidatos a ser vítimas. E para finalizar, dous detalles interesantes: o persoal que traballou nun principio na matanza de enfermos mentais en Alemaña, debido á súa experiencia foi o que adestrou máis tarde aos que accionaron os grandes campos de exterminio, e segundo, non todos os médicos que participaron neses asasinatos foron condenados ou sufriron longas penas. Algúns foron condenados e executados. Outros, moi poucos, chegaron a entender a monstruosidade que habían feito e suicidáronse antes de ser xulgados. Moitos, lograron facer importantes carreiras médicas, coma se nada tivera pasado. A súa conciencia non os molestou xamais. Un deles, Joseph Mengele, fuxiu á Arxentina e abriu un laboratorio de análises clínicas, porque a Universidade de Munich invalidou o seu diploma de médico. A xustiza arxentina negouse a extraditalo. domingo, dezembro 23, 2007
COMBATENDO A HITLER CON DEBUXOS ANIMADOS
Investigación Ben-Gurion, o Instituto Jabotinsky e outras institucións. Do mesmo xeito, a relación dos escritos de Jabotinsky sobre unha gran variedade de asuntos non pode senón provocar asombro. A nova e actualizada bibliografía, corrixida de xeito exemplar por Mina Graur (precedida por unha bibliografía corrixida hai 30 anos por Israel Yevrovitz) contén 2.467 artigos: libros, poemas, xogos, discursos, artigos, folletos e traducións publicadas en 20 linguas. Esta é unha obra sen precedentes, non só pola cantidade senón tamén pola súa ampla variedade de suxeitos, moitos dos cales - ate aqueles escritos logo de 1925, cando Jabotinsky se converteu no líder do movemento Revisionista - non teñen nada que ver coa política ou coa arte de gobernar. En 1934, escribiu aproximadamente 100 artigos, a maioría sobre cuestións políticas do Sionismo e sobre os acontecementos que se desenvolvían, pero tamén algúns á memoria de Chaim Nahman Bialik, "o poeta nacional"; en honra do 60 aniversario do catedrático Joseph Klausner; sobre a esencia da democracia "e a redención socialista", entre outros. Hai no entanto moitos menos artigos apolíticos que en anos anteriores. A colección de cartas podería enganar a un lector que mirará non ao home político, senón ao artista e intelectual, cando documenta exclusivamente a parte da actividade de Jabotinsky en 1934 dentro da area sionista, a area xudía en xeral e a esfera internacional. Naquel ano estivo completamente mergullado, entre outros proxectos, no "o movemento de petición", unha petición dirixida ao monarca británico impulsando un cambio da política británica respecto da inmigración a Palestina, e na organización dun boicot de mercadurías exportadas desde Alemaña. Cara ao final do ano (Outubro-Novembro), conduciu unhas negociacións intensivas con David Ben-Gurion que concluíron nunha gran frustración. En 1934 tamén estivo profundamente implicado na loita contra o método británico de distribuír certificados de inmigración a Palestina, así como noutras intensas actividades que implicaron percorrer Europa. As cartas do novo volume non conteñen moitas novas revelacións sobre a súa actividade ou as súas opinións. Un pode ler nelas, entre outras cousas, sobre as súas reservas acerca da corrente "maximalista" do sionismo conducida por Abba Achimeir; sobre a súa loita por "hebraizar" o movemento, desde as institucións máis altas ate o membro máis novo do Betar na agrupación máis remota; sobre a súa actitude cara ao socialismo en xeral (o 1 de outubro escribiu que "a moda esquerdista" terminou nun fracaso) e sobre o movemento Laborista no Yishuv en particular. (O revisionismo, escribiu, liberaría á burguesa, despreciable e covarde Yishuv e rescataríaa "dunha escravitude humillante"). Unha carta privada ás veces permite que a pluma escriba con moita maior ferocidade que o que un artigo ou un discurso obrigaban a ocultar, e as cartas ilustran isto. Con todo, non hai moito sobre "o mundo privado de Jabotinsky", polo tanto a súa lectura é insuficiente para entender o papel dese ano na súa biografía. A publicación das cartas de Jabotinsky, das cales os nove primeiros volumes foron corrixidos polo catedrático Daniel Carpi, é unha contribución enormemente valiosa para a creación dun retrato completo do home Jabotinsky e para a ampliación do noso coñecemento sobre o movemento que el fundou e dirixiu. Un só pode esperar que chegue o día en que todo o que el escribiu, non escritos seleccionados, sexa publicado. O JAZZ NA ALEMAÑA NAZI
resión artística, e que, ao mesmo tempo, as grandes masas populares comezaban a gozar dos novos ritmos e as posibilidades máis libres e revolucionarias que ofrecía á hora de bailar. Cando falamos de jazz nos anos trinta, tanto en Estados Unidos como en Europa, referímonos aos dous estilos predominantes ate entón: a música "hot" (Louis Armstrong, por exemplo, e os continuadores das escolas de New Orleans e do "Dixieland") e o Swing, representado maioritariamente polas "Big bands" máis famosas da época (Duke Ellington, Count Basie, Benny Goodman), claramente máis comercial, con melodías pegadizas e fáciles de cantar e, loxicamente, máis bailable. "Swing", nos anos trinta, chegou a converterse en sinónimo de jazz, e era case con exclusividade a música que se tocaba nos salóns de baile. Era a música que bailaba a mocidade, tanto en Estados Unidos como en Europa, cun "desenfreo" tal que o totalitarismo nazi non estaría disposto a permitir. 
legado musical dos clásicos e os románticos, e utilizalo en beneficio propio. Claro que a concisa e enfermiza visión nazi do que podía ser considerado música válida para a formación da "comunidade do pobo", diferenciábase irreconciliablemente co verdadeiro espírito daqueles movementos. Na mesma Alemaña, tan só anos atrás, nacera a música atonal, e aos compositores clásicos sumábanse os estandartes do modernismo: Arnold Schoenberg, Alban Berg, Paul Hindemith, e entre outros, Kurt Weill -que ate comezaba a incorporar ás súas obras elementos jazzísticos. Con todo, logo da subida ao poder de Hitler, a crecente e sempre produtiva cultura musical alemá quedou totalmente paralizada: todo o que tivese sequera un toque "moderno" ou innovador era manifestamente contrario á nova ideoloxía imperante, e debía ser erradicado. Así foi prohibida a música atonal, estigmatizada como símbolo manifesto da desorde, e todo aquéllo que non se axustase aos ríxidos canons do clásico e o romántico. Se compositores da talla e o nome de Stravinsky, Hindemith, Schoenberg e Berg foron prohibidos, e moitos deles tiveron que emigrar da Alemaña nazi, non é difícil imaxinar o destino do jazz en tales condicións: a súa orixe negra e a simpatía que desde o inicio espertara entre os xudeus, convertérono nun branco fácil de atacar para os encargados da limpeza e purificación cultural do Terceiro Reich. Foron varios os factores e elementos que fixeron que o jazz non permanecese a salvo dos ditadores. En primeiro lugar, o espírito propio do estilo, que propiciaba o desenvolvemento das posibilidades individuais dos músicos involucrados na súa execución (improvisación) e, sobre todo, o aire de rebeldía e liberdade que marcara ao jazz desde o seu mesma xénese, en virtude dos seus antecedentes musicais: nun principio, nas súas formas máis rudimentarias e básicas, era a música dos escravos ou fillos directos de escravos do sur dos Estados Unidos, recentemente liberados a fins do século dezanove. Doutra banda, os ditadores nazis vían o baile en tanto pasatempo como unha cuestión verdadeiramente seria e problemática, tanto musical como socialmente, que non debía ser descoidada. Desde o punto de vista musical, o estilo Swing era unha feroz agresión ao ideal da supremacía aria, desde o momento en que o consideraban unha atroz mestura de elaboracións xudías co depravado e selvático colorido da música negra. De feito, o jazz era denominado polos nazis como "música Negra", e non podía tolerarse que a mocidade bailase ao ritmo dunha música que era considerada tan degradante e carente de todo valor estético. Desde o punto de vista social, a cuestión tiña á súa vez dúas arestas. Por unha banda, aínda que o Swing alcanzara ata en Europa un nivel de popularidade asombroso, a gran masa de mozas que acudían aos salóns de baile e que coñecían as coreografías das danzas respectivas (fox-trot, jitterbugg, shimmys, charleston), como así tamén as letras en inglés das cancións que escoitaban, pertencían á clases media e media-alta. Isto último chocaba de plano coa idea dunha "comunidade do pobo", totalmente uniforme e controlada, que preferiblemente debía reunirse ao redor de expresións musicais folclóricas, que representasen o "verdadeiro espírito alemán". Finalmente, o baile era censurable en canto constituía un perigoso medio para a "depravación sexual". O reporte oficial sobre un festival en Hamburgo en febreiro de 1940 ilústranos con claridade: "...os bailaríns daban un espectáculo desagradable. Ningunha das parellas bailaban normalmente; había só swing, e do peor. En ocasións dous raparigos bailaban cunha moza soa; noutras varias parellas formaban un círculo abrazándose, saltando, batendo as palmas, ate refregándose as partes posteriores da cabeza uns con outros... Cando a banda tocaba unha rumba, os bailaríns entraban en éxtase salvaxe. Todos se xuntaban ao redor e cantaban os coros en inglés. A banda tocaba números cada vez máis violentos; ningún dos músicos atopábase xa sentado, todos movíanse no escenario compulsivamente, como animais salvaxes...". 
go da súa carreira. Coma se isto fose pouco, o seu principal arreglador era un ex director de orquestra negro (Fletcher Henderson, que achegaba ao swing de Goodman a música "hot"), e na súa banda integraba en termos iguais músicos brancos -algúns deles xudeus como el- e músicos negros. Non só o swing pervertía a pureza da mocidade xermana, senón que ademais o seu maior expoñente, que facía bailar con desenfreo "salvaxe" aos inocentes raparigos, era un norteamericano xudeu, que levaba ben cos negros. Esta música non podía ser aceptada, e no peor dos casos, se non podía ser eliminada por completo, a súa execución debía ser rigorosamente reglamentada. Así é como nos atopamos cunha serie de regulacións extremadamente absurdas, pero que mostran ata que punto preocupáronse as autoridades nazis por diluír a verdadeira esencia desa música que, aos seus ollos, non facía máis que pervertir o futuro do Reich, a sa e pura mocidade aria. O que segue é un extracto dunha ordenanza emitida polo organismo central encargado de dirixir a actividade cultural no Terceiro Reich: 
alemá, a punto tal que as autoridades nazis decidiron fomentar unha diluída forma de música levemente sincopada, que ate foi á mantenta chamada "Jazz Alemán". As organizacións da Mocidade de Hitler ocupáronse de que os salóns de baile nos que reinaba o swing, fosen gradualmente substituídos polas reunións e bailes de carácter netamente folclórico, en harmonía coa ideoloxía da "comunidade nacional". A radio, tan vital para a enorme difusión que tivera o jazz nos anos anteriores, por orde expresa de Josef Goebbels -Ministro de Propaganda de Hitler- deixou por completo de transmitir "esa música xudeo-negroide do capitalismo norteamericano, tan desagradable ao alma xermana" (palabras do propio Goebbels). Inevitablemente entón, o jazz foi desaparecendo da vida pública -oficial-, pasando, como ao comezo da súa historia, á clandestinidade, e a ser un dos símbolos culturais da resistencia, sobre todo na Francia ocupada. Pero esa, moito máis nobre e enaltecedora que esta, é outra historia. sexta-feira, dezembro 21, 2007
DEIXOU IRÁN A CARREIRA NUCLEAR?
me. Posúe a infraestrutura necesaria.O NIE ha menoscabado sensiblemente os esforzos da Administración do presidente Bush para agravar a postura internacional contra o réxime iraniano, nun momento no que a Unión Europea e Estados Unidos parecían avanzar en súas esforzos por obter o apoio das grandes valedores de Irán, Rusia e China, para unha nova rolda de sancións. A comunidade internacional se verá en dificultades para neutralizar as motivacións de Teherán. Pero ao tempo, o informe serviu para xustificar a quen consideran que a vía diplomática funciona. No seu defensa saíu o asesor de Seguridade Nacional de Estados Unidos, Steve Hudley, para quen o informe proba que, sen dúbida, pódese resolver o problema pola vía diplomática, “tal como inténtao Washington, sen necesidade de facer uso da forza”.O perigo iraniano non pasou, segundo o prestixioso cotián israelí Haaretz.”O informe de intelixencia norteamericano é unha estimación que non aumenta nin reduce o temor, e non contén sinal algunha de troco de política ou que poida tranquilizar”, editorializa o xornal, agregando que “de feito, o informe determina que se Irán quere desenvolver a bomba, pódeo facer e sería perigoso subestimar as súas intencións”. Os servizos de intelixencia israelís, que admitiron que “houbo dife
rencias de interpretación cos seus colegas norteamericanos sobre a mesma información”, non dudan: o propósito do réxime iraniano é adquirir armamento nuclear. Non hai explicación lóxica algunha para as xigantescas investimentos de Irán no seu programa nuclear. Tamén os demais países de Oriente Medio, para quen os designios hegemónicos de Teherán significan unha ameaza concreta, desconfían das intencións do seu réxime. Non obstante preferiron manter un ruidoso silencio, malia que a súa agresiva e ambiciosa política converteu a Irán nunha potencia rexional que inflúe destructivamente nos seus focos máis conflitivos.É evidente que o NIE non posibilita xulgar a ciencia certa as intencións do réxime dos ayatolás. Os seus autores recoñéceno cando establecen que non se pode determinar se é intención de Irán reemprender o desenvolvemento de armas nucleares no futuro. Onde está a verdade? O informe debería ser recibido co mesmo grao de escepticismo con que no pasado recibíronse informes alarmistas sobre o tema. O réxime de Teherán ten unha gran experiencia no encubrimento de actividades e instalacións clandestinas, polo que a estimación de que o programa nuclear militar iraniano foi conxelado ten un valor moi limitado. Unha vez desenvolvido un exitoso programa nuclear civil, a transición a un militar é relativamente fácil. Os expertos pregúntanse despois da publicación do informe se a suspensión é total ou parcial, temporal ou permanente, ou se as actividades foron transferidas a outros sitios onde poderían ser reemprendidas en calquera momento. Non hai garantía de que non esteamos diante dunha nova manobra de desinformación.OS TREMORES DE TERRA E OS SIONISTAS
Transcripción (tirado da TV de Hamas): domingo, dezembro 16, 2007
O PORTO OU A VIDA
Hai pouco tivo lugar o Encontro de Annápolis para relanzar as negociacións árabe-israelís, con máis expectativas que bos resultados. Para entender mellor esa frustración, propoño un breve recordatorio. No medio da persecución nazi un xudeu alemán atopouse co seu axente de viaxes, que non era racista. Explicoulle a súa urxencia por fuxir do país. Conviñeron en reunirse durante a noite na oficina do axente. sentaron xunto un enorme globo terráqueo e dedicáronse a identificar os portos onde podería topar refuxio. Non identificaron un só que aceptase con facilidade refuxiados xudeus. Tras facer virar o globo varias veces, o cliente preguntoulle: "Non tería outro globo?" Esta anécdota responde a unha verdade histórica. O 15 de maio de 1939, poucos meses antes de empezar a guerra, o vapor Saint Louis, con case un milleiro de refuxiados, partiu de Hamburgo con destino á Habana, onde
poderían desembarcar con visas transitorias. Pero ao chegar a destino, as súas esperanzas se trizaron: as autoridades do país decidiran cancelar o permiso. Entón a nave enfilou cara á península de Florida e intentou baixar aos seus angustiados pasaxeiros en Fort Loderdale. Desde a Casa Branca, emporiso, chegara unha orde do presidente Roosevelt (nada menos que do presidente Roosevelt!) que prohibía o desembarco. Eran indesexables. Entón o capitán do barco tomou rumbo cara á próxima Miami, onde confiaba burlar aos gardas costeiros. Tampouco o puido facer, porque a decisión presidencial acendera todas as alertas. Atafegado pola frustración, o patético Saint Louis regresou a Alemaña. E os seus pasaxeiros terminaron nos campos de exterminio. Non foi o único caso. O 3 de xuño de 1939 partiu o Orinoco, que tivo a mesma mala sorte. Máis adiante, o vapor Fralde chegou a Veracruz, México, onde tampouco se aceptou aos refuxiados. Os exemplos seguen e seguen. Non vou ser politicamente correcto. O máis repugnante exemplo -dóeme manifestalo- foi o de Gran Bretaña, un imperio que recibira o Mandato sobre Palestina por decisión unánime da Liga das Nacións, en 1922, coa explícita misión de axudar a erixir un Fogar Nacional Xudeu. Esa iniciativa foi saudada con beneplácito ate por varios líderes nacionalistas árabes, como o rei Feisal de Iraq, que agasallou a Jaim Weizman, líder do movemento sionista. Pero Gran Bretaña instalouse alí para ficar. Desde o século XIX os xudeus xa comezaran a reconstrución do país abatido pola erosión e o abandono, como narran viaxeiros da época. Contribuíran coas forzas aliadas na expulsión dos otománs, e pretendían a independencia. Entón Gran Bretaña amputou dous terzos do territorio e creou o artificial reino hashemita de Transxordania, onde quedaba terminantemente prohibido que se instalase un só xudeu. Os ingleses teñen o nefasto privilexio de crear o primeiro país Judenrein (limpo de xudeus), antes de que os nazis se obsesionasen co tema. Logo, fixeron todo o posible para obstruir a creación do Fogar Nacional Xudeu, limitando a inmigración, facilitando o ataque de bandas terroristas e azuzando o enfrontamento étnico. Durante a segunda Guerra Mundial os xudeus de Palestina compartiron a decisión do Mahatma Gandhi para a India: apoiar aos ingleses e postergar a reivindicación nacional para logo da conflagración. Pero os aliados, a pesar desa contribución, non practicaron a reciprocidade: negáronse a bombardear as vías que levaban aos campos de exterminio e os ingleses pecharon con sete chaves o ingreso de refuxiados xudeus a Palestina. En 1945, Gran Bretaña creou no Cairo a Liga Árabe para preservar a súa influencia na rexión. O Holocausto, en contra de versións superficiais, non conmoveu ao mundo. Seguiron pechados os portos do planeta para a inmigración xudía, a pesar dos espectros que emerxían dos campos da morte. O presidente Truman aceptou recibir só uns milleiros de nenos. E Gran Bretaña lanzou outro Libro Branco para bloquear, case por completo, o desembarco en Palestina das fráxiles barcazas que enchían o Mediterráneo con sobreviventes da masacre. O Estado xudeu xa era unha realidade a pesar do poder colonial, con cidades, kibbutzim, universidades, teatros, orquestras, camiños, institucións administrativas e unha reforestación febril. Loitaba pola súa independencia con uñas e dentes. En 1947, Londres presentou nas Nacións Unidas o caso de Palestina, que xa lle resultaba ingobernable, coa esperanza de afogar as pretensións sionistas. Constituír unha C
omisión Especial integrada por países pequenos, dos cales tres eran latinoamericanos: Guatemala, Uruguai e Perú. O seu traballo minucioso terminou cun Plan de Partición en dous Estados, un xudeu e outro árabe, que debían coexistir e manter estreitos vínculos económicos. Era a primeira iniciativa de mercado común, un fito da historia. As fronteiras de ambos Estados foron deseñadas con ecuanimidade en base á distribución demográfica, é dicir, un Estado xudeu onde predominaban os xudeus e un Estado árabe onde predominaban os árabes. A maior parte do territorio deserto foi asignado ao Estado xudeu porque os seus habitantes xa demostraban perseveranza para facelo florecer. A pesar de que a maioría dos lugares vinculados coa historia de Israel, quedaban fóra do Estado xudeu, a dolorosa iniciativa foi aceptada polo movemento sionista. Ben Gurión dixera que se necesitaba un Estado independente con maioría xudía, aínda que "tivese o tamaño dun mantel", para que se dispuxese dun porto onde recibir ás vítimas de persecucións incesantes. O 29 de novembro pasado cumpríronse 60 anos dun acontecemento bisagra da historia mundial. As Nacións Unidas, por unha maioría superior aos dous terzos, aprobou a Partición de Palestina. Durante a dramática votación mantívose en albas a gran parte do planeta. Todas as radios estaban acendidas para escoitar o angustiante escrutinio. Presidía a Asemblea o embaixador Oswaldo Aranha, representante de Brasil. Cando finalizou cunha categórica claridade, os cidadáns do inminente Estado xudeu independente se lanzaron ás rúas para bailar en roldas toda a noite. Pero os Estados árabes proferiron ameazas. Querían abortar ese proxecto: "Haberá unha matanza que converterán en risa as efectuadas polos mongoles", prometeu o secretario xeral da Liga Árabe. Logo acuñouse a expresión de "arroxar a todos os xudeus ao mar". O ex Mufti de Xerusalén, Haj Amin el Husseini, que viaxara a lamberlle o traste a Hitler e a Ante Pavelic, con quen se fotografou en Berlín e Zagreb, cumpriría por fin a súa promesa: concretar "a solución final" no Medio Oriente. Nestes 60 anos pasaron infinidade de horrores, inxustizas e desencontros. Pero se está volvendo á sabedoría da Partición votada naquel inesquecible 29 de novembro de 1947. Dous Estados para dous pobos que deben convivir lado a lado, nun territorio que ambos aman e non están dispostos a abandonar. Se o liderado árabe acatase a resolución das Nacións Unidas, permitindo que se proclamase a independencia dun 
Estado árabe en Palestina, da mesma forma que o fixeron os xudeus, hoxe estaríanse celebrando tamén os seus 60 anos de independencia. E, máis importante aínda, non existirían tantas guerras, sufrimento e desolación. Facía falta que transcorresen seis décadas e ríos de sangue para chegar ao mesmo punto de partida? É o que se barallou en Annápolis. Naqueles anos, Gran Bretaña, para non dar tempo a que os xudeus puidesen prepararse para enfrontar aos Estados veciños, adiantou o seu retiro. En lugar de agosto de 1948, fíxoo o 14 de maio. Os xudeus enseguida proclamaron a Independencia de Israel e ofreceron a paz. Israel non foi o produto directo do Holocausto nin un obsequio das grandes potencias. Non existiría se os seus habitantes non o edificaron e defendido. Os árabes non querían a independencia de Palestina, senón o exterminio dos xudeus. E atacaron sen piedade. Siria, Exipto e Transjordania apetecían quedar con anacos dese territorio, como en efecto aconteceu despois. A loita foi impiadosa e os xudeus sufriron o maior número de baixas de todas as guerras padecidas desde entón. Non tiñan nin un só tanque, nin un só avión. Sabían que non ían converterse en refuxiados sequera, senón en cadáveres. Entón pelexaron con desesperación, esporeados polo recordo das matanzas anteriores. As potencias negábanse a venderlles armas, porque non era bo negocio vender algo a quen pronto terminaría borrado da face da terra. Esa conflagración insensata e fanática, non desexada por Israel, finalizou cun Estado xudeu máis amplo que o asignado pola Partición de 1947. Nos últimos días do conflito as tropas israelís gañaban en todas as frontes, ante o pánico que se produciu nos seis exércitos invasores pola heroica resistencia. Os xudeus puideron apropiarse de máis territorios, entraron e saíron da Franxa de Gaza e estaban en condicións de reconquistar Xerusalén Este. Pero chegaron ofertas de paz por parte do rei Abdullah de Transxordania, con quen se reuniu en segredo Golda Meir. O goberno israelí decidiu evitarlle a humillación de quitarlle esa parte da cidade. Por desgraza non se asinou a 
paz porque o rei foi asasinado. As fronteiras do cese o fogo establecidas entón non as recoñeceu ninguén. Transxordania apropiouse de Cisxordania e cambiou o seu nome polo de Xordania (a ambos dous lados do bíblico río). Isto foi aceptado e recoñecido só por Gran Bretaña e Paquistán. Durante os 19 anos en que Xordania ocupou Cisxordania, e Exipto a Franxa de Gaza, nunca se manifestou o propósito de erixir neses territorios un Estado árabe independente. Cifras de diversas orixes afirman que se produciron 400 ou 600 ou 800 mil refuxiados palestinos. Non hai responsabilidade dos Estados árabes agresores por esa enorme traxedia? En lugar de recibilos como irmáns, encerráronos en campamentos inmundos e pediron unha caudalosa axuda internacional para seguir manténdoos na miseria, o odio e a ilusión do retorno. Para peor, para vingarse expulsaron por centos de miles de xudeus arraigados en Siria, Iraq, Exipto, Libia, Iemen, Tunisia, ate converterse en países Judenrein, como desexaron os nazis. Agora acusan a Israel de limpeza étnica, pero en Israel vive unha activa minoría árabe que alcanza o 17% da poboación, con dereitos civís, deputados no Congreso, intendentes, académicos nas universidades e ate diplomáticos no servizo exterior. Un árabe musulmán chegou a vicechanceler. Algo semellante ocorre nos países árabes? Sigo pecando de politicamente incorrecto. Denuncio que nin no recente Encontro de Annápolis nin en ningún outro Foro se menciona a débeda dos Estados árabes cos seus irmáns de Palestina, que sofren porque estes Estados violaron a ecuánime resolución 181 das Nacións Unidas. É irritante sinalalo, seino. Pero é irrefutable. Moitos países árabes nadan en petrodólares e son responsables das sucesivas catástrofes cometidas nestes 60 anos. Lávanse as mans e só esixen solucións a Israel. En Annápolis volveu porse de manifesto o seu fanatismo antisemita. Por que? Porque non se trata só de reivindicacións territoriais. Aínda que algúns aceptan de mala gana que exista Israel, resístense a consideralo un Estado xudeu, como dispuxera a Liga de Nacións en 1922 e as Nacións Unidas en 1947. É asombroso, pero seguen teimudos nesta tesitura discriminatoria. A Conferencia Islámica contén 57 Estados musulmáns e a Liga Arabe 22. Os xudeus, en cambio, non teñen dereito nin a un só, aínda que sexa pequeno. A "causa" árabe-musulmá non quere entender que a historia xudía esixe un lugar, aínda que pequeno coma un mantel, pero con maioría claramente xudía, capaz de ter un porto onde recibir aos seus irmáns caídos en desgraza. Este é, ao meu xuízo, a testaruda pedra no zapato que máis interferirá na chegada dunha solución definitiva.
sexta-feira, dezembro 14, 2007
O NENO DO PIXAMA A RAIAS
O neno do pixama a raiasDe John Boyne
Editorial Faktoria K (Editado en galego)
...Cremos que é importante empezar esta novela sen saber de que trata. Nembargantes, se decides embarcarte na aventura, debes saber que acompañarás a Bruno, un neno de nove anos, cando se muda coa súa familia a unha casa onda unha cerca. Hai milleiros de aramados coma ese en moitos sitios do mundo; só desexamos que nunca te atopes con ningún, e se o fas, que teñas forza para librarte del... Esta novela do escritor irlandés John Boyne vén de converterse nun fenómeno editorial de alto nivel: traduciuse a máis dunha vintena de idiomas, xa leva vendidos 100.000 exemplares en castelán, foi líder de ventas en Irlanda durante 35 semanas e tense feito unha adaptación cinematográfica. Unha fábula literaria para todos os públicos, que bebe de fontes como Charles Dickens, John Irving, Philip Roth, Anne Tyler ou Alexandre Dumas...Existen no mercado editorial moitas propostas sobre esta temática, pero poucas en galego e do calado de "O neno do pixama a raias". A esta súmanse títulos como "A historia de Erika", de Ruth Vander Zee e Roberto Innocenti (dispoñible en galego), "Sálvate Elías!", de Elisabeth Brami e Bernard Jeunet (dispoñible en galego), e "Diario de Ana Frank" editados todos eles pola editorial KALANDRAKA.
SÁLVATE ELÍAS!
Editorial Kalandraka (Editado en Galego)
Fómonos sen botar a chave. Mamá choraba. Era unha mañá de xuño, pouco antes do final de curso. Eu estaba xogando ás damas con trociños de pan sobre o hule a cadros da cociña. O señor Perrier, o veciño, que era policía, chamou á porta. "Sálvate Elías!" é un libro tanto para nenos como lectores adultos. Un libro para toda a vida, que sempre permanecerá na memoria. Un libro que os máis pequenos comprenderán aos poucos, a medida que saiban que son as guerras, os efectos que producen nas súas vítimas e a pegada que deixan na nosa historia. O protagonista deste relato ambientado en Francia é un neno xudeu de sete anos ao que os seus pais deixan ao coidado duns granxeiros para protexerlle da persecución que sofren os xudeus durante a II Guerra Mundial. Con outra identidade e unha familia postiza, Elías afronta a nenez, unha etapa da vida na que os sentimentos teñen unha forza incalculable: forza, valentía, pero tamén medo e desconfianza a que descubran a súa verdade. Elías non quere perder a esperanza de que os seus pais volvan algún día a por el. Mentres, a realidade ofrécelle a súa cara menos amable: ridiculizano no colexio, os maiores rexéitano pola súa orixe xudea e só é amable con el unha nena, que lle fai espertar emocións especiais. Elías atópase indefenso ante un mundo sen piedade, capaz de aniquilarse a si mesmo e á súa principal fonte de futuro: a infancia. O libro está dedicado a nenos que, como Elías, sobreviviron á masacre que padeceu o pobo xudeu; pero sobre todo, a aqueles que non tiveron esa sorte. Élisabeth Brami crea un relato rebosante de sensibilidade que atopa o seu complemento ideal na orixinal e laboriosa proposta artística de Jeunet, baseada nas técnicas do collage e a escultura en papel e cartón, caracterizada pola meticulosidade dos detalles e os tons sombríos, que acentúan a sensación de angustia que transmite a historia.
quinta-feira, dezembro 13, 2007
HEROÍNAS DO NOSO TEMPO
ada de diplomas, debe de temer pola súa vida e suscitar unha xusta entre algunhas das grandes mentes europeas imbuídas de tolerancia? "Esta muller é perigosa, esta muller está en perigo", segundo di Pierre Haski de Rue 89. Podería converterse na "primeira refuxiada occidental desde o Holocausto", escriben Sam Harris e Salman Rushdie (a quen non se lle pode negar un coñecemento íntimo do problema). A historia de Ayaan é exemplar: de estrita obediencia musulmá na súa infancia, vítima da ablación e escapando dun matrimonio forzado, refuxiouse nos Países Baixos onde obtivo a nacionalidade. En 2002, Gerrit Zalm, viceministro de Holanda, fíxoa entrar en política prometéndolle protección física. Pero en 2004, mentres traballaba co cineasta Theo Van Gogh, este foi degolado polos islamistas, que uniron este asasinato coa ameaza de morte para a nova deputada liberal. Para que a carta de ameaza non pasase desapercibida, atopoulla cravada no peito do mozo cun coitelo de carniceiro. Ayaan Hirsi Ali exiliouse por un tempo en Estados Unidos, onde proseguiu a súa investigación sobre as Luces no Islam, pero perdeu os fondos destinados á súa seguridade que lle concedeu o seu Goberno. En Francia circulou unha petición para que se lle concedese a nacionalidade francesa, algo que non espertou o entusiasmo das autoridades. "Europa é covarde", escribiu Salman Rushdie. En realidade, Ayaan Hirsi Ali desorienta aos "especialistas" da intolerancia. Declárase atea e cita a Voltaire: "O Corán é obra do home, non de Deus", escribe. "Por conseguinte debemos interpretalo e adaptalo segundo os tempos modernos. Abandonei o mundo da fe, da ablación xenital e do matrimonio en aras ao mundo da razón e a emancipación sexual. Logo desta viaxe, cónstame que un destes dous mundos é simplemente mellor que o outro". Pero o seu xuízo sobre a actitude occidental é lapidario: "A colonización e a escravitude crearon un sentimento de culpabilidade en Occidente que leva á xente a adular as tradicións foráneas. É unha actitude perezosa e ata racista". As afirmacións de Ayaan Hirsi Ali non gustan a todo o mundo. É así que tanto Timothy Garton Ash como Ian Buruma criticaron o seu pensamento radical. "Ayaan Hirsi Ali é hoxe unha valente, aberta e un tanto simplificadora fundamentalista da Ilustración -e
scribe o primeiro-. Non estou convencido de que declaracións públicas como as que fixo Ayaan Hirsi Ali acerca de que o Islam é atrasado e o seu profeta perverso, sirvan para algo". Polo ben de todos, nunha palabra, Ayaan faría ben en defender a súa vida pero endulzando o seu pensamento e sen criticar demasiado aos seus verdugos. "É o paradoxo do multiculturalismo -responde o autor francés Pascal Bruckner-, que outorga o mesmo tratamento a todas as comunidades pero non aos individuos que as compón, negándolles a liberdade de liberarse das súas propias tradicións". Para pechar un debate tan profundo como vital para Europa, o soado escritor sueco Lars Gustafsson suxire "dous axiomas bastante obvios: -A tolerancia da intolerancia procrea intolerancia; -A intolerancia da intolerancia procrea tolerancia". Máis nomes. Non fai falta recordar a historia da birmana Aung San Suu Kyi, cuxos 16 anos de arresto domiciliario alternándose con simulacros de liberación son, xunto coa represión sanguenta das súas partidarios, o pasatempo preferido dos ditadores birmanos. Case descoñecido é, en cambio, o caso da catedrática birmana Aung Ma Tin Yee, ameazada e exiliada en Tailandia, onde codirige a All Ethnic International Open University como así o Empowering Women of Burma, un movemento de mulleres que ela mesma fundou en 1992. Discriminadas nos seus países de orixe, ameazadas, exiliadas, son tamén a sirio americana Wafa Sultan, a asiática Irshad Manji, nacida en Uganda, a turca alemá Seyran Ates, e a turca Necla Kelek, todas elas culpables de terse tomado en serio os nosos principios democráticos. A decana das nosas heroínas é probablemente a exipcia Nawal Al Sadawi. Coñecidos son os seus méritos -diplomada na Universidade do Cairo e en Columbia University de Nova York, investigadora na Facultade de Medicina de Ain Shams, no Cairo, repetidamente encargada de misións por conta das Nacións Unidas, ex conselleira da Comisión económica das Nacións Unidas en África Occidental, comprometida autora de 45 libros, moitos deles premiados e traducidos a máis de 30 idiomas-. Nawal Al Saadawi é unha loitadora incansable pola emancipación da muller no Islam, pola recuperación do nome materno asociado ao paterno, polo aborto, contra a ablación e contra o abuso sexual dos nenos. Nun Exipto no que un 91% das mulleres sufriu a ablación, "o veo mental é o máis perigoso -escribe-, porque é invisible. O sistema educativo e os medios de prensa colaboran para velar as mentes". Encarcerada repetidamente, Nawal Al Saadwi vive exiliada desde abril de 2007. O detonador foi esta vez a reedición en xaneiro dunha obra de teatro escrita varios anos antes titulada "Deus dimite do cume", na que Deus aparece como un espírito, nin muller nin home. Non é demasiado politicamente correcto pedir para estas mulleres, como para moitas outras, verdadeiras vítimas do noso tempo, xunto co dereito a expresarse libremente e a elixir a súa vida, un recoñecemento internacional á altura dos seus méritos.